Tanım
Kepek ve saç derisi kaşıntısı nedir?
Kepek, saç derisinin en üst katmanındaki hücrelerin normalden hızlı yenilenip gözle görülür beyaz ya da sarımsı pullar hâlinde dökülmesidir. Çoğu zaman kaşıntı eşlik eder. Kepekte belirgin kızarıklık yoktur; kızarıklık, yağlı sarı kabuklar ve saç çizgisi, kaş arası, burun kenarları gibi bölgelere yayılım varsa tablo seboreik dermatit adını alır. Bilim insanları kepek ile seboreik dermatiti aynı yelpazenin hafif ve şiddetli uçları olarak görür.
Kepeğin oluşumunda üç etken bir araya gelir: saç derisindeki yağ (sebum), deride doğal olarak yaşayan bir maya türü (Malassezia) ve kişinin bariyerinin bu mayaya ve onun ürettiği maddelere ne kadar duyarlı olduğu. Bu maya sağlıklı saç derisinde de bulunur; yani tek başına kepeğin nedeni değildir. Sorun, mayanın yağları parçalarken ürettiği maddelere saç derisi hassas tepki verdiğinde ortaya çıkar.
Kepek bulaşıcı değildir, kirlilikten kaynaklanmaz ve saç dökülmesine doğrudan neden olmaz. Ancak kaşıntı ve kaşıma saç derisini tahriş eder, rahatsızlığı artırır. Doğru şampuan seçimi, düzenli yıkama ve nazik bir saç derisi bakımıyla kepek çoğu kadında kolayca kontrol altına alınır. Kepeğe ne iyi gelir sorusunun kısa yanıtı: etken maddeli şampuan, doğru bekleme süresi ve düzen.
Kendini gözle
Nasıl anlarsın?
- ✓Saç diplerinde, omuzlarda ve koyu renk giysilerde beyaz ya da sarımsı pullar
- ✓Özellikle saç yıkamadan önceki günlerde artan kaşıntı
- ✓Saç derisinde gerginlik, kuruluk ya da tersine yağlanma hissi
- ✓Saç yıkadıktan 1–2 gün sonra pulların yeniden belirmesi
- ✓Kışın, stresli dönemlerde ve sıcak-soğuk geçişlerinde belirtilerin artması
- ✓Kaşımaya bağlı küçük çizikler ve hassasiyet
- ✓Ağır vakalarda saç çizgisinde, kaşlarda ve burun kenarlarında kızarıklık ve pullanma
- ✓Saç derisinde hafif koku ya da yağlı his
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Doğal maya ve bakteri oranı
Saç derisinde doğal olarak yaşayan mayanın ve bazı bakterilerin oranının değişmesi, kepekte rol oynayan etkenlerden biridir.
02
Zayıf saç derisi bariyeri
Bariyer yağları azaldığında saç derisi hem nemini kaybeder hem de tahriş edici maddelere karşı daha duyarlı hâle gelir.
03
Yağ üretimi
Maya yağla beslendiği için yağ üretiminin arttığı ergenlik sonrası dönemde, hormon değişikliklerinde ve yağlı saç derisi tipinde kepek daha sık görülür.
04
Kişisel duyarlılık
Aynı miktarda mayaya sahip iki kişiden biri kepeklenirken diğeri hiç etkilenmeyebilir. Bu fark bariyer yapısı, bağışıklık yanıtı ve genetik yatkınlıkla ilgilidir.
05
Yıkama alışkanlıkları
Saçı çok seyrek yıkamak yağ ve pul birikimini artırır; çok sert ürünlerle çok sık yıkamak ise bariyeri bozar. Her iki uç da kepeği besleyebilir.
06
Stres ve mevsim
Stres, uykusuzluk ve kış aylarındaki kuru hava, bağışıklık yanıtını ve bariyeri etkileyerek kepeği artırabilir.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Antifungal şampuanlar
Dermatoloğunuzun değerlendirmesiyle ketokonazol, siklopiroks gibi mayaya etkili şampuanlar önerilebilir. Bu şampuanlar saç derisinde birkaç dakika bekletildiğinde daha etkili olur. Belirtiler azaldıktan sonra kullanım sıklığı genellikle haftada bire indirilerek sürdürülür.
02
Çinko pirition ve selenyum sülfit
Çinko pirition ve selenyum sülfit içeren şampuanlar hem mayanın çoğalmasını azaltmaya hem de pullanmayı hafifletmeye yardımcı olur. Selenyum sülfit boyalı saçlarda renk değişikliği yapabileceği için dikkatli kullanılmalıdır.
03
Pul çözücüler
Salisilik asit ve kömür katranı gibi pul çözücü içerikler, kalın ve yapışık pulların kalkmasına yardımcı olur. Bu içerikler kuruluk yapabileceğinden nemlendirici bir saç kremiyle desteklenmelidir.
04
Şampuanları dönüşümlü kullanmak
Bazı dermatologlar farklı etken maddeli şampuanları dönüşümlü kullanmayı önerir. Böylece tek bir etken maddeye alışma ve saç derisinin kuruması önlenmeye çalışılır.
05
Kızarıklık ve iltihap varsa
Seboreik dermatite ilerlemiş, kızarık ve kaşıntılı tablolarda dermatoloğunuz kısa süreli hafif kortizonlu losyonlar ya da benzeri iltihap giderici tedaviler önerebilir. Bu ürünler hekim kontrolünde ve kısa süreli kullanılır.
Biliyor muydun? · Kepek ve saç derisi kaşıntısı
%50 · Kepek, ergenlik sonrası dünya nüfusunun yarısına kadarını etkileyen, saç derisinin pullanması ve kaşıntısıyla seyreden bir durumdur.
Adım adım
Kepek ve saç derisi kaşıntısı için bakım rutini
- 1
Nazik tarama
Yumuşak uçlu bir tarakla saçını köklerden uçlara doğru tara. Saç derisini tırnaklarınla kazıma; pulları zorla kaldırmak bariyeri bozar.
- 2
Yatıştırıcı saç derisi toniği
Kaşıntı varsa alkol içermeyen, prebiyotik ya da pantenol içeren hafif bir saç derisi toniği köklere damlatılabilir.
- 3
Hafif şekillendirme
Şekillendirici ürünleri saç derisine değil, saç tellerine uygula. Ağır yağ ve kremler mayayı besleyebilir.
- 4
Dışarıda koruma
Bone ve şapka kullanıyorsan temiz ve nefes alan kumaşları tercih et; terli bonelerle uzun süre kalma.
Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Saç derisini tırnaklarla kazımak ve pulları koparmak
- ✕Çok sıcak suyla yıkama ve sıcak fönü saç derisine tutmak
- ✕Saç derisine ağır yağlar ve yoğun kremler sürmek
- ✕Parfümlü, alkollü saç spreylerini saç diplerine sıkmak
- ✕Şampuanı köpürtüp hemen durulamak; etken maddeye beklemek için zaman tanımamak
- ✕Kepekten korkup saçı günlerce yıkamamak
- ✕Sert, yüksek köpüklü şampuanlarla günde birden fazla yıkama
- ✕Bir şampuanı birkaç gün deneyip sonuç alamayınca sürekli ürün değiştirmek
Dermatoloğa başvur
- →Kepek 4–6 haftalık düzenli şampuan kullanımına rağmen azalmıyorsa
- →Saç derisinde belirgin kızarıklık, yanma, sulanma ya da kalın, yapışık kabuklar varsa
- →Pullanma yüzüne, kaşlarına, kulak arkasına veya göğsüne yayılıyorsa
- →Kaşıntı uykunu bozacak kadar şiddetliyse
- →Saç derisinde gümüşi, kalın ve sınırları belirgin plaklar varsa; bu sedef hastalığının işareti olabilir
- →Pullanmayla birlikte saç dökülmesi ya da kel alanlar fark ettiysen
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
Efsane
Kepek kirlilikten olur.
Gerçek
Kepek bir hijyen sorunu değildir; saç derisindeki yağ, doğal maya ve kişisel duyarlılıkla ilgilidir. Her gün saçını yıkayan biri de kepeklenebilir.
Efsane
Kepek kuru saç derisinden kaynaklanır, yağ sürmek iyi gelir.
Gerçek
Kepekle ilişkili maya yağla beslenir. Saç derisine ağır yağlar sürmek pullanmayı ve kaşıntıyı artırabilir.
Efsane
Kepek şampuanı bir kez işe yaradı mı, kesip atabilirsin.
Gerçek
Kepek tekrarlamaya yatkındır. Belirtiler azaldıktan sonra etken maddeli şampuanı seyrek kullanmak ve dengeyi koruyan bir bakım sürdürmek, geri dönüşü azaltmaya yardımcı olur.
Sık arananlar
Kepek ve saç derisi kaşıntısı hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
Kepek saç dökülmesi yapar mı?+
Kepek doğrudan saç dökülmesine neden olmaz. Ancak şiddetli kaşıntı ve iltihap saç derisini rahatsız eder; kaşıma da saç tellerini kırabilir. Saç derisinin sağlığını korumak saçların daha iyi görünmesine katkı sağlar.
Kepek bulaşıcı mı?+
Hayır. Kepekle ilişkili maya herkesin saç derisinde doğal olarak bulunur. Tarak paylaşmak kepeği bulaştırmaz; yine de kişisel hijyen açısından kendi tarağını kullanmak iyidir.
Kepek şampuanını ne kadar beklemeliyim?+
Etken maddenin etki etmesi için şampuanı saç derisinde 3–5 dakika bekletmek önerilir. Bu süre içinde vücudunu yıkayabilir, sonra saçını bolca durulayabilirsin.
Kepek ile seboreik dermatit arasındaki fark ne?+
Kepek kızarıklık olmadan pullanma ve kaşıntıdır. Seboreik dermatitte ise kızarıklık, yağlı sarı kabuklar ve kaş, burun kenarı, kulak arkası gibi bölgelere yayılım görülür. İkisi aynı yelpazenin farklı uçlarıdır.
Boyalı saçlarda hangi şampuanı kullanmalıyım?+
Selenyum sülfit bazı boyalı saçlarda renk değişikliği yapabilir. Boyalı saçlarda dermatoloğun önerdiği farklı bir antifungal şampuan ya da çinko pirition içeren ürünler tercih edilebilir.
Prebiyotikli şampuan kepeğe iyi gelir mi?+
Prebiyotik ve probiyotik lizatı içeren şampuanlar saç derisinin bariyerini ve mikrobiyom dengesini desteklemeye yardımcı olabilir. Aktif kepek döneminde dermatoloğun önerdiği tedaviyle birlikte, sakin dönemlerde ise dengeyi korumak için kullanılabilir.
Kepek için hangi şampuan kullanılmalı?+
Kepekte ketokonazol, siklopiroks, çinko pirition, selenyum sülfit ya da salisilik asit gibi etken maddeler içeren şampuanlar kullanılır. Başlangıçta haftada 2–3 kez, şampuanı saç derisinde birkaç dakika bekleterek uygulamak önerilir. Hangisinin sana uygun olduğunu saç tipine ve saçının boyalı olup olmadığına göre eczacın ya da dermatoloğun önerebilir.
Kepek evde nasıl geçer?+
Saçını düzenli aralıklarla ılık suyla yıkamak, etken maddeli şampuanı doğru bekleme süresiyle kullanmak ve saç derisini tırnaklarınla kazımamak evde atabileceğin en etkili adımlardır. Saç derisine ağır yağlar sürmek ya da sirke, limon gibi uygulamalar tahrişi ve pullanmayı artırabilir. 4–6 haftada düzelme yoksa dermatoloğa başvur.
Kepek için hangi doktora gidilir?+
Kepek ve saç derisi kaşıntısı için dermatoloğa (cildiye uzmanına) başvurmalısın. Özellikle kızarıklık, kalın sarı kabuklar, kaş ve burun kenarına yayılım ya da kanayan yaralar varsa seboreik dermatit veya sedef gibi durumların ayırt edilmesi gerekir.
Kepek neden sürekli geri geliyor?+
Kepekle ilişkili maya saç derisinde doğal olarak yaşadığı için tamamen yok edilmez; bu yüzden kepek tekrarlamaya yatkındır. Belirtiler geçtikten sonra etken maddeli şampuanı haftada bir gibi seyrek aralıklarla kullanmayı sürdürmek, kepeğin geri dönmesini azaltmaya yardımcı olur. Stresli dönemlerde ve kışın hafif alevlenmeler olabileceğini bilmek de işini kolaylaştırır.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 1.Stratum corneum dysfunction in dandruff
Turner GA, Hoptroff M, Harding CR · International Journal of Cosmetic Science · 2012 · doi:10.1111/j.1468-2494.2012.00723.x
Kepeğin ergenlik sonrası dünya nüfusunun yarısına kadarını etkilediğini ve kepekli saç derisinde bariyer yağlarının azaldığını, su kaybının arttığını gösterdi.
- 2.Seborrheic Dermatitis and Dandruff: A Comprehensive Review
Borda LJ, Wikramanayake TC · Journal of Clinical and Investigative Dermatology · 2015 · doi:10.13188/2373-1044.1000019
Kepek ve seboreik dermatitin aynı hastalığın farklı uçları olduğunu; yağ, maya ve kişisel duyarlılığın birlikte rol oynadığını derledi.
- 3.A comprehensive pathophysiology of dandruff and seborrheic dermatitis - towards a more precise definition of scalp health
Schwartz JR, Messenger AG, Tosti A, et al. · Acta Dermato-Venereologica · 2013 · doi:10.2340/00015555-1382
Kepekte iltihap, hızlı hücre yenilenmesi ve bariyer işlevine ait göstergelerin bozulduğunu ve tedaviyle düzeldiğini gösterdi.
- 4.Dandruff is associated with disequilibrium in the proportion of the major bacterial and fungal populations colonizing the scalp
Clavaud C, Jourdain R, Bar-Hen A, et al. · PLoS One · 2013 · doi:10.1371/journal.pone.0058203
Kepeğin, saç derisindeki maya ve bakteri toplulukları arasındaki dengenin bozulmasıyla ilişkili olduğunu moleküler yöntemlerle ilk kez gösterdi.
- 5.Characterization of the major bacterial-fungal populations colonizing dandruff scalps in Shanghai, China, shows microbial disequilibrium
Wang L, Clavaud C, Bar-Hen A, et al. · Experimental Dermatology · 2015 · doi:10.1111/exd.12684
Farklı bir toplumda da kepekli saç derisinde mikrobiyal dengesizliğin varlığını doğruladı.
- 6.Comparison of Healthy and Dandruff Scalp Microbiome Reveals the Role of Commensals in Scalp Health
Saxena R, Mittal P, Clavaud C, et al. · Frontiers in Cellular and Infection Microbiology · 2018 · doi:10.3389/fcimb.2018.00346
140 kadında sağlıklı saç derisi bakterilerinin biyotin ve B vitamini üretimiyle ilişkili yolları zengin taşıdığını ve saç derisinin besin dengesine katkı sağlayabileceğini gösterdi.
- 7.The role of the microbiome in scalp hair follicle biology and disease
Polak-Witka K, Rudnicka L, Blume-Peytavi U, Vogt A · Experimental Dermatology · 2020 · doi:10.1111/exd.13935
Saç derisi ve kıl köklerindeki mikrobiyomun bağışıklık sistemiyle etkileşimini ve iltihaplı saç derisi hastalıklarındaki olası rolünü derledi.
- 8.The human skin microbiome
Byrd AL, Belkaid Y, Segre JA · Nature Reviews Microbiology · 2018 · doi:10.1038/nrmicro.2017.157
Yağlı deri bölgelerinde mayaların ve bakterilerin dağılımını ve deri sağlığındaki rollerini kapsamlı biçimde özetledi.
