Tanım
Stres, diyet ve doğum sonrası saç dökülmesi nedir?
Saçlarımız sürekli bir döngü içindedir: uzun bir büyüme evresi, kısa bir geçiş evresi ve dinlenme evresi olan telojen. Normalde saçların büyük çoğunluğu büyüme evresindedir ve her gün belli sayıda tel dinlenme evresini tamamlayıp doğal olarak dökülür. Telojen efluvyumda ise vücudun yaşadığı bir sarsıntı, örneğin yüksek ateşli bir hastalık, doğum, ağır stres, hızlı kilo kaybı ya da bir ilaç değişikliği, çok sayıda saçı aynı anda erkenden dinlenme evresine iter.
Bu saçlar dinlenme evresini tamamladıktan sonra, yani tetikleyiciden yaklaşık 3–4 ay sonra, topluca dökülmeye başlar. Dökülme saç derisinin her yerinden ve eşit olarak olur; kel bir alan oluşmaz, ancak saçın genel yoğunluğu azalır. Dökülen tellerin dibinde küçük beyaz bir topuz görülür; bu, telin kökünden sağlıklı biçimde ayrıldığını gösterir. Telojen efluvyum, yaygın ve iz bırakmayan saç dökülmesinin en sık nedenlerinden biridir ve kadınlar dermatoloğa bu nedenle daha sık başvurur.
İyi haber şu: kıl kökleri zarar görmez. Tetikleyici ortadan kalktığında dökülme genellikle 6 ay içinde yavaşlar ve yeni saçlar çıkmaya başlar. Ancak yeni saçların eski uzunluğa ve dolgunluğa ulaşması aylar sürer. Tetikleyici devam ediyorsa ya da tekrarlıyorsa dökülme 6 aydan uzun süren süreğen bir hâl alabilir; bu durumda nedeni bulmak için dermatolog desteği önemlidir.
Kendini gözle
Nasıl anlarsın?
- ✓Yıkama ve tarama sırasında belirgin biçimde artan saç dökülmesi
- ✓Yastıkta, giysilerde ve lavaboda çok sayıda saç teli
- ✓Dökülen tellerin dibinde küçük beyaz topuz
- ✓Saç derisinin her yerinden eşit ve yaygın dökülme, kel alan olmaması
- ✓At kuyruğunun birkaç ay içinde incelmesi
- ✓Şakaklarda ve ön saç çizgisinde hafif seyrelme
- ✓Bazı kadınlarda saç derisinde ağrı, hassasiyet ya da batma hissi
- ✓Hafifçe çekildiğinde birkaç telin kolayca elde kalması
- ✓Birkaç ay sonra saç çizgisinde kısa, yeni çıkan teller
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Ateşli hastalıklar ve ameliyatlar
Yüksek ateşli enfeksiyonlar, ağır hastalıklar ve büyük ameliyatlar en sık tetikleyiciler arasındadır. Dökülme genellikle hastalıktan 2–4 ay sonra başlar.
02
Doğum ve hormonal değişimler
Doğum sonrası birçok kadın belirgin dökülme fark eder. Ancak bilimsel literatürü inceleyen bir derleme, doğum sonrası saç dökülmesinin sıklığının sanıldığından daha belirsiz olduğunu ve gebelik ile doğum sonrası dönem arasındaki farkı gösteren güçlü veri bulunmadığını belirtmiştir. Doğum kontrol hapını bırakmak da bir tetikleyici olabilir.
03
Yoğun psikolojik stres
Kayıp, boşanma, iş kaybı ya da uzun süren kaygı gibi ağır stres dönemleri saç döngüsünü etkileyebilir. Stresin hem dökülmenin nedeni hem de sonucu olabileceği unutulmamalıdır.
04
Hızlı kilo kaybı ve yetersiz beslenme
Kalori ve protein açısından çok kısıtlayıcı diyetler, hızlı kilo kaybı ve yeme bozuklukları saç döngüsünü bozabilir. Demir eksikliği de kadınlarda dökülmeyle ilişkilendirilmiştir.
05
Tiroid ve diğer sistemik sorunlar
Tiroid hormonlarının az ya da fazla çalışması, kansızlık ve bazı kronik hastalıklar telojen efluvyuma yol açabilir. Bu nedenle kan tahlilleriyle değerlendirme önemlidir.
06
İlaçlar
Bazı tansiyon ilaçları, kan sulandırıcılar, retinoidler, tiroid ilaçları ve hormon tedavilerine başlamak ya da bunları bırakmak dökülmeyi tetikleyebilir. İlaçları kendi başına bırakmadan önce mutlaka hekimine danışmalısın.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Nedeni bulmak
Tedavinin temeli, dökülmeyi tetikleyen etkeni bulup ortadan kaldırmaktır. Dermatolog son 3–6 ayda yaşadığın hastalık, doğum, diyet, stres ve ilaç değişikliklerini sorgular; gerekirse saç çekme testi ve saç derisi görüntüleme yapar.
02
Kan tahlilleri
Demir depoları (ferritin), tam kan sayımı, tiroid hormonları, D vitamini ve gerekirse diğer değerler kontrol edilir. Saptanan eksiklikler hekim gözetiminde giderilir.
03
Beklemek ve bilgilendirilmek
Akut telojen efluvyumda kıl kökleri sağlam olduğundan dökülme genellikle kendiliğinden yavaşlar. Saç döngüsünü anlamak ve dökülmenin geçici olduğunu bilmek, kaygıyı azaltarak stres döngüsünü kırmaya yardımcı olur.
04
Minoksidil
Süreğen ya da belirgin vakalarda dermatoloğunuzun değerlendirmesiyle saç derisine uygulanan minoksidil, büyüme evresini destekleyerek toparlanmaya yardımcı olabilir.
05
Eşlik eden saç derisi sorunlarının tedavisi
Kepek, seboreik dermatit gibi saç derisi sorunları varsa bunların tedavisi önerilir. Pullanmayı gidermek ve iyi saç bakımı, saç dökülmesi yönetiminin önemli bir parçasıdır.
06
Altta yatan kadın tipi saç dökülmesinin ayırt edilmesi
Telojen efluvyum bazen altta sessizce ilerleyen bir kadın tipi saç dökülmesini görünür hâle getirebilir. Dökülme 6 aydan uzun sürerse dermatolog bu ihtimali de değerlendirir.
Biliyor muydun? · Stres, diyet ve doğum sonrası saç dökülmesi
3–4 ay · Telojen efluvyumda yaygın saç dökülmesi genellikle tetikleyici olaydan 3–4 ay sonra başlar; bu yüzden neden çoğu zaman gözden kaçar.
Adım adım
Stres, diyet ve doğum sonrası saç dökülmesi için bakım rutini
- 1
Nazik tarama
Geniş dişli bir tarakla saçını uçlardan başlayarak tara. Dökülen saçları saymak yerine, tarağını ve fırçanı temiz tut.
- 2
Saç derisi tedavisi veya toniği
Dermatoloğun bir tedavi önerdiyse tarif edildiği şekilde uygula. Kaşıntı ya da hassasiyet varsa alkolsüz, yatıştırıcı bir saç derisi toniği kullanabilirsin.
- 3
Gevşek saç modelleri
Bu dönemde sıkı topuz ve at kuyruğundan kaçın; köklere ek yük bindirmeyen gevşek modeller seç.
- 4
Güçlü bir kahvaltı
Protein ve demir açısından zengin bir kahvaltı, saç döngüsünün ihtiyaç duyduğu yapı taşlarını sağlar.
Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Saç dökülmesinden korkup saçı günlerce yıkamamak
- ✕Hızlı kilo vermek için aşırı kısıtlayıcı diyetlere devam etmek
- ✕Doktora danışmadan ilaç bırakmak ya da doz değiştirmek
- ✕Eksiklik olmadan yüksek dozda saç vitamini almak
- ✕Sıkı topuz, ağır saç uzatmaları ve kimyasal işlemler
- ✕Dökülen telleri sürekli saymak ve kaygıyı büyütmek
- ✕Kanıtı olmayan «mucize» ürünlerle zaman kaybetmek
Dermatoloğa başvur
- →Dökülme 6 aydan uzun sürüyorsa ya da gittikçe artıyorsa
- →Belirgin kel alanlar, kaşlarda ya da kirpiklerde dökülme varsa
- →Halsizlik, çarpıntı, kilo değişimi, üşüme ya da sıcağa tahammülsüzlük gibi belirtiler eşlik ediyorsa
- →Adet düzensizliği, sivilce ya da kıllanma artışı varsa
- →Saç derisinde kızarıklık, pullanma, ağrı veya yara varsa
- →Yeni başladığın bir ilaçtan sonra dökülme başladıysa
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
Efsane
Bu kadar saç dökülüyorsa kel kalacağım.
Gerçek
Telojen efluvyumda kıl kökleri sağlamdır. Tetikleyici ortadan kalktığında dökülme genellikle yavaşlar ve yeni saçlar çıkar; kalıcı kellik beklenmez.
Efsane
Doğumdan sonra her kadının saçı mutlaka dökülür.
Gerçek
Doğum sonrası dökülme sık anlatılan bir durumdur, ancak literatürü inceleyen bir derleme, bu dökülmenin gerçek sıklığının bilinmediğini ve gebelikle karşılaştırıldığında farkın kanıtlanamadığını belirtmiştir.
Efsane
Saç kesmek dökülmeyi durdurur.
Gerçek
Saç kesmek kökteki döngüyü değiştirmez. Ancak daha kısa saç daha dolgun görünebilir ve bakımı kolaylaştırabilir.
Sık arananlar
Stres, diyet ve doğum sonrası saç dökülmesi hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
Telojen efluvyum ne kadar sürer?+
Akut telojen efluvyumda dökülme genellikle 6 ay içinde yavaşlar. Yeni saçların eski uzunluğa ve dolgunluğa ulaşması ise aylar ile bir-iki yıl sürebilir. Tetikleyici devam ederse dökülme daha uzun sürebilir.
Günde ne kadar saç dökülmesi normaldir?+
Her gün bir miktar saç dökülmesi saç döngüsünün doğal bir parçasıdır. Önemli olan, kendi normaline göre belirgin bir artış ve saç yoğunluğunda azalma olup olmadığıdır.
COVID-19 sonrası saç dökülmesi de telojen efluvyum mu?+
Yüksek ateşli enfeksiyonlar, COVID-19 dahil, telojen efluvyumun bilinen tetikleyicilerindendir. Dökülme genellikle hastalıktan 2–3 ay sonra başlar ve çoğu kişide kendiliğinden toparlanır.
Hangi kan tahlillerini yaptırmalıyım?+
Dermatoloğun genellikle demir depolarını, tam kan sayımını, tiroid hormonlarını ve D vitaminini kontrol eder. Belirtilerine göre başka değerler de istenebilir.
Stres gerçekten saç döktürür mü?+
Evet, yoğun stres saç döngüsünü etkileyebilen hormonlar ve sinirsel haberci maddeler aracılığıyla kıl köklerini etkileyebilir. Dökülmenin kendisi de stres yaratarak bir kısır döngü oluşturabilir; bu yüzden durumun geçici olduğunu bilmek önemlidir.
Bu dönemde saç derisine nasıl bakmalıyım?+
Saçını düzenli ve nazikçe yıka, sert işlemlerden kaçın, saç derisini kaşıntı ve pullanmadan uzak tut. Parfümsüz, hafif bakım ürünleri ve gerektiğinde prebiyotik içeren saç derisi bakımı bu dönemde konforu desteklemeye yardımcı olabilir.
Stresten dökülen saçlar geri çıkar mı?+
Telojen efluvyumda kıl kökleri zarar görmediği için stres ya da başka bir tetikleyici ortadan kalktığında saçlar genellikle geri çıkar. Dökülme çoğu zaman 6 ay içinde yavaşlar; ancak yeni saçların eski uzunluğa ulaşması aylar sürer. Ayrım çizgisinde ve alın kenarında beliren kısa, dik yeni teller toparlanmanın iyi bir işaretidir.
Doğum sonrası saç dökülmesi ne zaman durur?+
Doğumdan sonra hormonların hızla değişmesiyle dökülme genellikle 2–4. aylarda başlar. Çoğu kadında birkaç ay içinde yavaşlar ve saç yoğunluğu ilk yılın sonuna doğru toparlanır. Demir eksikliği ve tiroid sorunları dökülmeyi uzatabildiği için, dökülme beklenenden uzun sürerse kan tahlili yaptırmak faydalıdır.
Mevsimsel saç dökülmesi gerçek mi?+
Bazı kişilerde saç dökülmesi özellikle sonbaharda bir miktar artabilir; bu, saç döngüsündeki doğal dalgalanmalarla ilgilidir. Bu dökülme genellikle hafiftir ve birkaç hafta içinde kendiliğinden azalır. Saç yoğunluğunda belirgin azalma varsa ya da dökülme 2–3 aydan uzun sürüyorsa nedeni araştırmak için dermatoloğa başvur.
Ani saç dökülmesine ne iyi gelir?+
En etkili adım, dökülmeyi başlatan nedeni bulup ortadan kaldırmaktır: demir veya D vitamini eksikliğini gidermek, tiroid sorununu tedavi ettirmek, yeterli protein ve kalori almak ve stresi yönetmek. Saçını nazikçe yıkamak, sıkı topuz ve sık ısı işlemlerinden kaçınmak kırılmayı azaltır. Dökülme 6 aydan uzun sürerse dermatoloğun ek tedaviler önerebilir.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 1.Telogen Effluvium: A Review
Malkud S · Journal of Clinical and Diagnostic Research · 2015 · doi:10.7860/JCDR/2015/15219.6492
Telojen efluvyumun yaygın saç dökülmesinin en sık nedeni olduğunu ve dökülmenin tetikleyici olaydan 3–4 ay sonra başladığını belirtti.
- 2.Telogen effluvium
Grover C, Khurana A · Indian Journal of Dermatology, Venereology and Leprology · 2013 · doi:10.4103/0378-6323.116731
Telojen efluvyumun kadın tipi saç dökülmesinden ayırt edilmesinin önemini ve stresin hem neden hem sonuç olabileceğini vurguladı.
- 3.Telogen Effluvium: A Review of the Literature
Asghar F, Shamim N, Farooque U, Sheikh H, Aqeel R · Cureus · 2020 · doi:10.7759/cureus.8320
İlaçlar, travma ve fiziksel ya da duygusal stresin telojen efluvyumu tetikleyebileceğini; tedavide nedenin bulunup ortadan kaldırılmasının esas olduğunu derledi.
- 4.The Postpartum Telogen Effluvium Fallacy
Mirallas O, Grimalt R · Skin Appendage Disorders · 2016 · doi:10.1159/000445385
Literatürde gebelik ve doğum sonrası dönem arasındaki saç dökülmesi farkını destekleyen istatistiksel olarak anlamlı veri bulunmadığını gösterdi.
- 5.Nutritional factors and hair loss
Rushton DH · Clinical and Experimental Dermatology · 2002 · doi:10.1046/j.1365-2230.2002.01076.x
Demir depolarının kadınlarda artmış saç dökülmesiyle ilişkili olduğunu, korkuyla saç yıkamayı azaltmanın dökülme algısını artırdığını belirtti.
- 6.The Role of Vitamins and Minerals in Hair Loss: A Review
Almohanna HM, Ahmed AA, Tsatalis JP, Tosti A · Dermatology and Therapy · 2019 · doi:10.1007/s13555-018-0278-6
Demir, çinko, D vitamini gibi mikro besinlerin saç döngüsündeki rolünü ve eksikliklerin değiştirilebilir bir risk etkeni olabileceğini derledi.
- 7.Neuroimmunology of stress: skin takes center stage
Arck PC, Slominski A, Theoharides TC, Peters EM, Paus R · Journal of Investigative Dermatology · 2006 · doi:10.1038/sj.jid.5700104
Derinin ve kıl köklerinin stres hormonlarının hem hedefi hem kaynağı olduğunu ve beyin ile deri arasındaki bağlantıyı derledi.
- 8.The role of the microbiome in scalp hair follicle biology and disease
Polak-Witka K, Rudnicka L, Blume-Peytavi U, Vogt A · Experimental Dermatology · 2020 · doi:10.1111/exd.13935
Kıl köklerinde yaşayan mikroorganizmaların bağışıklık sistemi ve saç döngüsüyle olası etkileşimlerini derledi.
