Tanım
Seboreik dermatit nedir?
Seboreik dermatit, yağ bezlerinin yoğun olduğu bölgelerde, yani saç derisi, kaş, kaşlar arası, burun kenarları, kulak arkası ve göğüs ortasında görülen kronik, tekrarlayan bir iltihaplı cilt rahatsızlığıdır. Sarımsı, yağlı pullar, kızarıklık ve kaşıntıyla kendini gösterir. Kepek ise aynı yelpazenin en hafif ucudur: yalnızca saç derisinde, gözle görülür iltihap olmadan pullanma ve kaşıntıdır.
Bu tablonun merkezinde, sağlıklı herkesin derisinde doğal olarak bulunan bir maya (Malassezia) vardır. Bu maya sebumdaki yağları parçalayarak beslenir; ortaya çıkan bazı yağ asitleri, bariyeri zayıf ve duyarlı olan kişilerde tahriş ve iltihaba yol açar. Yani sorun mayanın varlığı değil; maya, sebum, bariyer ve kişinin bağışıklık yanıtı arasındaki dengenin bozulmasıdır.
Seboreik dermatit stresli dönemlerde, kış aylarında ve uykusuzlukta alevlenme eğilimindedir. Bulaşıcı değildir ve kirlilikten kaynaklanmaz. Kesin ve kalıcı bir çözümü olmasa da antifungal şampuanlar, yüz için uygun kremler ve belirtiler geçtikten sonra sürdürülen koruyucu bakımla çoğu kadında yağlı kepek ve yüzdeki pullanma uzun süre sakin tutulabilir.
Kendini gözle
Nasıl anlarsın?
- ✓Saç derisinde beyaz ya da sarımsı, yağlı görünümlü kepek
- ✓Saç derisinde kaşıntı ve bazen yanma hissi
- ✓Kaş içinde, kaşlar arasında ve burun kenarlarında kızarık, pullu alanlar
- ✓Kulak arkasında ve kulak kanalı girişinde pullanma
- ✓Saç çizgisi boyunca kırmızı, pullu sınır
- ✓Göğüs ortasında ya da göğüs altında kızarık lekeler
- ✓Göz kapağı kenarlarında kızarıklık ve kepeklenme
- ✓Koyu tenli kişilerde açık renkli lekeler
- ✓Stres, soğuk hava ve uykusuzlukla belirginleşen alevlenmeler
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Deride doğal bulunan maya
Maya, sebumdaki yağları parçalarken tahriş edici yağ asitleri üretir. Duyarlı kişilerde bu maddeler iltihap ve pullanmaya yol açar.
02
Sebum üretimi
Hastalık yağ bezlerinin yoğun olduğu bölgelerde görülür. Sebumun miktarı ve bileşimi, mayanın beslenmesi ve çoğalması için zemin hazırlar.
03
Kişisel duyarlılık ve bariyer
Maya herkeste bulunduğu hâlde herkeste seboreik dermatit gelişmez. Bariyeri zayıf ve bağışıklık yanıtı daha duyarlı kişilerde tablo ortaya çıkar.
04
Stres ve yorgunluk
Stresli dönemler ve uykusuzluk alevlenmelerle sıkça ilişkilidir.
05
Mevsim ve iklim
Soğuk, kuru hava ve kapalı ortamlarda geçen kış ayları belirtileri sıklıkla artırır.
06
Bazı sağlık durumları
Parkinson hastalığı, bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar ve bazı ilaçlar seboreik dermatit riskini artırabilir.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Antifungal şampuanlar
Saç derisi tutulumunda, mayanın çoğalmasını azaltan etken maddeler içeren şampuanlar tedavinin temelidir. Ketokonazol, çinko pirition, selenyum sülfit ya da siklopiroks içeren şampuanlar dermatoloğunuzun önerisiyle kullanılır. Şampuan saç derisinde birkaç dakika bekletilerek etki etmesi sağlanır.
02
Pullanmayı çözen ürünler
Kalın, yapışık pulları yumuşatmak için salisilik asit ya da katran içeren şampuanlar dermatoloğunuzun değerlendirmesiyle kullanılabilir.
03
Yüz için antifungal kremler
Yüzde ve kaşlarda antifungal kremler ilk basamak tedavilerdendir. Dermatoloğun belirleyeceği bir süre boyunca kullanılır, ardından alevlenmeleri önlemek için daha seyrek devam edilebilir.
04
Kısa süreli iltihap giderici tedaviler
Alevlenmelerde düşük güçte kortikosteroidli losyon ya da kremler veya yüzde topikal kalsinörin inhibitörleri dermatoloğunuzun değerlendirmesiyle kısa süreli kullanılabilir. Yüze uzun süre kortizon sürmek önerilmez.
05
Koruyucu (idame) tedavi
Seboreik dermatit tekrarlama eğiliminde olduğu için, belirtiler geçtikten sonra antifungal şampuanı haftada bir ya da iki kez kullanmaya devam etmek sıklıkla önerilir.
06
Ağızdan tedaviler
Çok yaygın ya da inatçı vakalarda ağızdan antifungal ilaçlar dermatolog takibinde kısa süreli değerlendirilebilir.
Biliyor muydun? · Seboreik dermatit
%4,38 · 121 çalışmayı ve 1,2 milyondan fazla kişiyi kapsayan meta-analizde dünya genelinde seboreik dermatit sıklığı; yetişkinlerde oran %5,64'e çıkıyor.
Adım adım
Seboreik dermatit için bakım rutini
- 1
Yüz için nazik temizleme
Kaş, burun kenarı ve kaşlar arasını sabunsuz, pH'ı dengeli bir temizleyiciyle ılık suyla temizle.
- 2
Tedavi kremi
Dermatoloğun yüz için antifungal ya da başka bir krem önerdiyse etkilenen bölgelere ince uygula.
- 3
Hafif nemlendirici
Ağır yağlar yerine hafif, gözenek tıkamayan, prebiyotik içeren bir nemlendirici kullan. Yağdan zengin kremler mayayı besleyebilir.
- 4
Güneş koruyucu
Hafif dokulu, parfümsüz bir güneş koruyucu kullan; yağlı formüllerden kaçın.
Rutininde kullanabileceğin bakım
EcoProbiotic bakım serisi ↗
Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Pulları tırnakla kazımak ya da koparmak
- ✕Saç derisine zeytinyağı ve benzeri ağır yağlar sürmek (maya yağ asitleriyle beslenir)
- ✕Çok sıcak suyla saç yıkamak
- ✕Alkollü saç toniği ve spreylerin saç derisine temas etmesi
- ✕Saçı çok seyrek yıkamak ve sebumun birikmesine izin vermek
- ✕Yüze kendi başına uzun süreli kortizonlu krem sürmek
- ✕Belirtiler geçti diye bakım düzenini tamamen bırakmak
Dermatoloğa başvur
- →Kepek ve kaşıntı eczaneden alınan kepek şampuanlarıyla 4 haftada düzelmediyse
- →Saç derisinde kalın, gümüşi pullar, kanama ya da ağrı varsa (sedef hastalığından ayırt edilmesi gerekir)
- →Kızarıklık yüzde, göğüste ya da kıvrım bölgelerinde yayılıyorsa
- →Saç dökülmesi eşlik ediyorsa
- →Bölgelerde sulanma, sarı kabuk ya da ağrı varsa
- →Göz kapağı kenarlarında kızarıklık ve batma hissi sürüyorsa
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
Efsane
Kepek saç derisinin kuruluğundan olur, saç derisini yağlamak gerekir.
Gerçek
Seboreik dermatitte kepek genellikle yağlı ve sarımsıdır; saç derisine yağ sürmek mayayı besleyerek tabloyu kötüleştirebilir.
Efsane
Seboreik dermatit kirlilikten kaynaklanır.
Gerçek
Hijyenle ilgisi yoktur. Doğal maya, sebum, bariyer ve kişisel duyarlılık arasındaki dengenin bozulmasından kaynaklanır.
Efsane
Antifungal şampuanla tamamen geçer, bir daha çıkmaz.
Gerçek
Seboreik dermatit tekrarlama eğilimindedir. Belirtiler geçtikten sonra şampuanı daha seyrek kullanmaya devam etmek ve saç derisi dengesini korumak alevlenmeleri azaltmaya yardımcı olur.
Sık arananlar
Seboreik dermatit hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
Kepek ile seboreik dermatit aynı şey mi?+
Aynı yelpazenin iki ucudur. Kepek yalnızca saç derisinde, gözle görülür iltihap olmadan pullanma ve kaşıntıdır. Seboreik dermatitte ise kızarıklık ve iltihap vardır ve yüz, kulak arkası, göğüs gibi başka bölgeler de etkilenebilir.
Saçımı ne sıklıkla yıkamalıyım?+
Seboreik dermatitte saçı daha sık yıkamak genellikle faydalıdır; çünkü sebum birikmesi mayayı besler. Tedavi şampuanını önerilen günlerde, arada da nazik bir şampuanı kullanabilirsin.
Saç boyası seboreik dermatiti etkiler mi?+
Boya kendisi nedeni değildir ama boyalar ve oksidanlar zaten hassas olan saç derisini tahriş edebilir. Alevlenme dönemlerinde boyayı ertelemek ve öncesinde alerji testi yapmak iyi bir fikirdir.
Kaşlarımdaki pullanma da seboreik dermatit mi olabilir?+
Evet, kaşlar ve kaşlar arası seboreik dermatitin en sık görüldüğü yerlerdendir. Dermatoloğun yüz için uygun bir antifungal krem önerebilir.
Probiyotikli şampuan antifungal şampuanın yerine geçer mi?+
Hayır. Probiyotik ve prebiyotik içerikli saç derisi bakımı mikrobiyom dengesini ve bariyeri desteklemeye yardımcı olabilir; ancak aktif seboreik dermatitte dermatoloğunun önerdiği tedavinin yerine değil, sakin dönemdeki bakımda yanında kullanılmalıdır.
Seboreik dermatitin kesin çözümü var mı?+
Seboreik dermatit tekrarlama eğiliminde olduğu için tek seferde kalıcı olarak geçiren bir yöntem yoktur. Ancak alevlenme antifungal şampuan ya da kremlerle kontrol altına alındıktan sonra bu ürünleri haftada bir iki kez kullanmaya devam etmek, belirtileri uzun süre sakin tutmanın en etkili yoludur.
Seboreik dermatit için hangi şampuan kullanılır?+
Ketokonazol, çinko pirition, selenyum sülfit ya da siklopiroks içeren şampuanlar en sık önerilenlerdir; kalın pullarda salisilik asitli şampuanlar eklenebilir. Şampuanı saç derisine masajla yedirip 3–5 dakika bekletmek etkisini artırır; hangisinin sana uygun olduğunu dermatoloğun belirler.
Seboreik dermatitte yasak yiyecekler var mı?+
Belirli bir yiyeceğin seboreik dermatite yol açtığını gösteren güçlü bir kanıt yoktur, kanıtlanmış bir 'yasak yiyecekler listesi' de bulunmaz. Dengeli beslenmek, stresi ve uykusuzluğu azaltmak genel olarak faydalıdır; bir yiyecekle alevlenme fark ediyorsan not tutup dermatoloğunla konuş.
Yüzdeki seboreik dermatit nasıl geçer?+
Kaş, kaşlar arası ve burun kenarlarındaki pullanma için dermatoloğun önerdiği antifungal kremler ilk basamaktır; alevlenmede kısa süreli iltihap giderici kremler eklenebilir. Sabunsuz bir temizleyici ve hafif, yağsız bir nemlendirici kullanmak ve pulları ovarak koparmamak iyileşmeyi destekler.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 1.The Global Prevalence of Seborrheic Dermatitis: A Systematic Review and Meta-Analysis
Polaskey MT, Chang CH, Daftary K, Fakhraie S, Miller CH, Chovatiya R · JAMA Dermatology · 2024 · doi:10.1001/jamadermatol.2024.1987
121 çalışmayı kapsayan meta-analizde dünya genelinde seboreik dermatit sıklığını %4,38, yetişkinlerde %5,64 olarak hesapladı.
- 2.Seborrheic Dermatitis and Dandruff: A Comprehensive Review
Borda LJ, Wikramanayake TC · Journal of Clinical and Investigative Dermatology · 2015 · doi:10.13188/2373-1044.1000019
Kepek ve seboreik dermatitin aynı hastalık yelpazesinin parçaları olduğunu; sebum, mantar kolonizasyonu ve kişisel duyarlılığın birlikte rol oynadığını özetledi.
- 3.Seborrheic dermatitis: etiology, risk factors, and treatments: facts and controversies
Dessinioti C, Katsambas A · Clinics in Dermatology · 2013 · doi:10.1016/j.clindermatol.2013.01.001
Seboreik dermatitin nedenleri, risk etkenleri ve tedavilerine ilişkin bilinenleri ve tartışmalı noktaları, mayanın rolü dahil, değerlendirdi.
- 4.Host-microbe interactions: Malassezia and human skin
Grice EA, Dawson TL · Current Opinion in Microbiology · 2017 · doi:10.1016/j.mib.2017.10.024
Deride doğal bulunan mayanın hem sağlıklı hem hastalıklı ciltte yaşadığını; konakla bağışıklık ve kimyasal aracılar üzerinden etkileştiğini özetledi.
- 5.Skin microbiome alterations in seborrheic dermatitis and dandruff: A systematic review
Tao R, Li R, Wang R · Experimental Dermatology · 2021 · doi:10.1111/exd.14450
Seboreik dermatit ve kepekte maya türleri arasındaki oranın değiştiğini, stafilokok artışının su kaybı ve pH yükselmesiyle, mayanın da kaşıntı ve şiddetle ilişkili olduğunu gösterdi.
- 6.Stratum corneum dysfunction in dandruff
Turner GA, Hoptroff M, Harding CR · International Journal of Cosmetic Science · 2012 · doi:10.1111/j.1468-2494.2012.00723.x
Kepekli saç derisinde yapısal lipitlerin azaldığını, su kaybının arttığını ve tahriş edicilere hassasiyetin yükseldiğini; bariyerin desteklenmesinin faydalı olabileceğini öne sürdü.
- 7.Comparison of Healthy and Dandruff Scalp Microbiome Reveals the Role of Commensals in Scalp Health
Saxena R, Mittal P, Clavaud C, ve ark. · Frontiers in Cellular and Infection Microbiology · 2018 · doi:10.3389/fcimb.2018.00346
140 kadında sağlıklı ve kepekli saç derisi mikrobiyomunu karşılaştırdı; yararlı bakterilerin saç için önemli B vitaminleri üretimiyle ilişkili yolları taşıdığını gözledi.
- 8.Changing our microbiome: probiotics in dermatology
Yu Y, Dunaway S, Champer J, Kim J, Alikhan A · British Journal of Dermatology · 2020 · doi:10.1111/bjd.18088
Seboreik dermatit dahil çeşitli cilt hastalıklarında probiyotik çalışmalarını derledi; genel olarak olumlu sonuçlar bildirirken daha fazla çalışma gerektiğini vurguladı.
- 9.Seborrheic dermatitis: Overview
American Academy of Dermatology · AAD (Amerikan Dermatoloji Akademisi) · 2022
Seboreik dermatitin belirtilerini, kimlerde görüldüğünü ve tedavi yaklaşımlarını hasta için anlaşılır biçimde açıklar.
