Tanım
Keratozis pilaris nedir?
Keratozis pilaris (keratosis pilaris), halk arasında 'tavuk derisi hastalığı' da denen ve cildin en dış katmanında doğal olarak bulunan keratin proteininin kıl köklerinin ağzında birikip küçük bir tıkaç oluşturmasıyla ortaya çıkan, son derece yaygın ve zararsız bir cilt durumudur. Dokunduğunda zımpara kâğıdını andıran bu pütürler en sık kolların arka yüzünde, uyluklarda, kalçada ve bazen yanaklarda görülür. 'Kollarda sivilce gibi kabarcıklar' diye aranan şikâyetin en sık nedeni budur; 'tavuk derisi' adı da bu görünümden gelir.
Bu durum bir enfeksiyon değildir, bulaşmaz ve kötü hijyenle ilgisi yoktur. Çoğu zaman çocuklukta veya ergenlikte başlar; bazı kadınlarda yıllar içinde kendiliğinden hafiflerken bazılarında yetişkinlikte de sürer. Hamilelik, kuru kış ayları ve sıcak duş alışkanlığı gibi dönemlerde belirginleşmesi sık görülür.
Keratozis pilaris çoğu zaman cildin genel kuruluğuyla birlikte yürür; atopik yatkınlığı ya da kuru cilt eğilimi olan kadınlarda daha sık görülür. Kollardaki pütürlük nasıl geçer sorusunun yanıtı da buradan çıkar: kese ile ovalamak yerine üre veya laktik asit gibi keratin yumuşatıcı kremler, ılık ve kısa duş ve düzenli nemlendirme. Bu nazik bakımla pütürlerin büyük ölçüde yumuşaması, kızarıklığın azalması ve cildin daha pürüzsüz görünmesi mümkündür.
Kendini gözle
Nasıl anlarsın?
- ✓Kıl köklerinin ağzında toplu iğne başı büyüklüğünde, sert, ten renginde ya da hafif kırmızı kabarcıklar
- ✓Dokunulduğunda zımpara gibi pürüzlü, kuru bir yüzey
- ✓En sık kolların arka-dış yüzü, uyluklar, kalça ve yanaklarda yerleşim
- ✓Kabarcıkların çevresinde pembe-kırmızı bir hale (özellikle açık tenlerde)
- ✓Koyu tenlerde kabarcıkların etrafında kahverengi lekelenme
- ✓Bazı kabarcıkların içinde kıvrılmış, dışarı çıkamamış ince bir kıl
- ✓Kış aylarında ve kuru ortamda belirginleşme, yazın hafifleme
- ✓Genellikle kaşıntısız; cilt çok kuruysa hafif kaşıntı
- ✓Ellenip koparıldığında küçük kabuklanma ve iz kalması
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Kalıtım
Keratozis pilaris ailesel geçiş gösterir. Annende ya da kardeşinde benzer pütürler varsa sende de görülme olasılığı artar. Bu, senin bakım hatan olmadığını, cildinin yapısal bir eğilimi olduğunu gösterir.
02
Filagrin ve bariyer proteinlerindeki farklılıklar
Cildin nem tutucu proteinlerinden filagrin daha az üretildiğinde keratin düzenli dökülemez. Bu yüzden keratozis pilaris, atopik egzama ve iktiyozis vulgaris (balık pulu kuruluğu) ile sık birlikte görülür.
03
Atopik yatkınlık
Egzama, alerjik nezle ya da astım öyküsü olan kadınlarda daha sık görülür. Atopik cilt, bariyeri daha kolay bozulan ve nemini çabuk kaybeden bir cilttir.
04
Hormonal dönemler
Ergenlik ve hamilelik gibi hormonların yoğun değiştiği dönemlerde pütürler belirginleşebilir. Yaş ilerledikçe birçok kadında kendiliğinden hafifler.
05
Kuru iklim ve kış
Düşük nem, kalorifer ısısı ve soğuk hava cildin su kaybını hızlandırır. Hastaların büyük bölümü kışın kötüleşme, yazın ise rahatlama tarif eder.
06
Bazı ilaçlar
Literatürde bazı hedefe yönelik kanser ilaçları gibi sistemik tedavilerin keratozis pilarise benzer döküntüler yapabildiği bildirilmiştir. Yeni bir ilaçla birlikte başlayan pütürlenmeyi doktoruna mutlaka söyle.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Keratolitik nemlendiriciler
Dermatoloğun, keratini yumuşatıp tıkaçların çözülmesine yardımcı olan üre, laktik asit ya da salisilik asit içeren kremler önerebilir. Bu kremler düzenli kullanıldığında pütürlerin hissedilir biçimde yumuşadığı görülür; ancak bırakıldığında şikâyetler geri dönebilir.
02
Topikal retinoidler
Hücre yenilenmesini düzenleyen A vitamini türevleri, dermatoloğunun değerlendirmesiyle inatçı vakalarda reçete edilebilir. Kuruluk ve tahriş yapabildikleri için nemlendiriciyle birlikte kullanılmaları gerekir. Hamilelikte ve hamilelik planlarken kullanılmazlar.
03
Kızarıklık için kısa süreli kremler
Kızarıklığı belirgin olan dönemlerde dermatoloğun kısa süreli hafif bir iltihap giderici krem önerebilir. Bu kremler uzun süre ve kendi başına kullanılmamalıdır.
04
Lazer ve ışık tedavileri
Kalıcı kızarıklık ve renk değişikliği olan kadınlarda damar lazerleri ve bazı ışık tedavileri seçenek olabilir. Derlemeler, lazerin keratozis pilaris ve alt tiplerinde daha fazla tanınmayı hak eden bir seçenek olduğunu vurguluyor.
05
Kimyasal peeling
Glikolik asit gibi yüzeysel peelingler klinik ortamda, cilt tipine uygun aralıklarla uygulanabilir. Evde yüksek oranlı asitlerle denemek bariyeri bozabileceği için önerilmez.
06
Altta yatan kuruluğun yönetimi
Eşlik eden atopik egzama veya yaygın kuruluk varsa dermatoloğun önce bariyeri onarmaya odaklanır. Bariyer güçlendikçe pütürlerin de belirgin şekilde azaldığı sık görülür.
Biliyor muydun? · Keratozis pilaris
%80 · Keratozis pilarisli hastaların %80'inde şikâyetlerin mevsime göre değiştiği bildirildi; çoğunda yazın hafifleyip kışın belirginleşiyor.
Adım adım
Keratozis pilaris için bakım rutini
- 1
Ilık, kısa duş
Duşu 5-10 dakikayla sınırla ve suyun ılık olmasına dikkat et. Sıcak su cildin yağ katmanını hızla eritir.
- 2
Sabunsuz temizleyici
Kollar ve bacaklar için düşük pH'lı, sabunsuz bir duş jeli ya da temizleme yağı seç. Avuç içinle nazikçe yay, ovalama.
- 3
Hafifçe kurula
Havluyu sürtmeden bastırarak kurula; cildin hafif nemli kalsın.
- 4
Üreli ya da laktik asitli losyon
Duştan sonraki ilk 3 dakika içinde pütürlü bölgelere keratin yumuşatıcı bir losyon sür.
- 5
Güneş koruması
Kollar ve bacaklar açıksa geniş spektrumlu güneş koruyucu kullan; özellikle asit içeren ürünler kullanıyorsan cildin güneşe daha hassas olabilir.
Rutininde kullanabileceğin bakım
EcoProbiotic bakım serisi ↗
Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Kese, lif ya da sert fırçayla ovalamak
- ✕Kabarcıkları sıkmak, cımbızla kılı çekmeye çalışmak
- ✕Çok sıcak ve uzun duşlar
- ✕Alkali kalıp sabunlar ve yoğun parfümlü duş jelleri
- ✕Duş sonrası nemlendiriciyi atlamak
- ✕Aynı anda birden fazla güçlü asit veya retinoid kullanmak
- ✕Bölgeye sık jilet atmak
- ✕Bir haftalık denemeden sonra 'işe yaramadı' deyip bırakmak
Dermatoloğa başvur
- →Pütürler yaygın, çok kırmızı ya da kaşıntılıysa
- →Kabarcıkların içi iltihaplanıyor, ağrılı ya da sulu hale geliyorsa
- →Yüzde ve kaşlarda kıl kaybıyla birlikte pütürler görülüyorsa
- →Yeni bir ilaçtan sonra benzer döküntüler başladıysa
- →Düzenli bakıma rağmen 2-3 ay içinde hiç değişim yoksa
- →Belirgin renk lekeleri ya da iz kalıyorsa
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
Efsane
Keratozis pilaris kirden ve yetersiz temizlikten olur.
Gerçek
Hayır. Bu durum keratinin kıl kökünde birikmesiyle ilgilidir ve kalıtsal bir eğilimdir. Aksine, fazla ve sert temizlik bariyeri bozarak pütürleri belirginleştirebilir.
Efsane
Kese ile ovarsam pütürler temizlenir.
Gerçek
Kese kısa süreli bir pürüzsüzlük hissi verse de cildi tahriş eder, kızarıklığı ve iz kalma riskini artırır. Keratin tıkaçlarını yumuşatmanın daha nazik yolu üre veya laktik asit gibi kimyasal arındırıcılardır.
Efsane
Bu bir sivilce türüdür, sivilce ilacıyla kurutmalıyım.
Gerçek
Keratozis pilaris akne değildir. Kurutucu sivilce ürünleri cildin bariyerini daha da zayıflatabilir; asıl ihtiyaç nem ve keratin yumuşatmadır.
Sık arananlar
Keratozis pilaris hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
Keratozis pilaris tamamen geçer mi?+
Kesin bir 'geçme' takvimi yok. İngiltere'de yapılan bir izlem çalışmasında hastaların bir bölümünde yaşla birlikte belirgin iyileşme görüldü, ortalama iyileşme yaşı 16 olarak bildirildi; bir kısmında ise değişmeden sürdü. Düzenli bakımla görünüm büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.
Ne kadar sürede fark görürüm?+
Keratin yumuşatıcı losyonları her gün kullandığında genellikle 3-4 hafta içinde dokunuşta fark hissedilir. Kızarıklık ve renk değişikliği daha yavaş, 2-3 ayda düzelir.
Hamileyken ne kullanabilirim?+
Hamilelikte retinoidlerden uzak durulmalıdır. Üreli nemlendiriciler ve nazik, sabunsuz temizleyiciler genellikle tercih edilen seçeneklerdir; hangi asidin hangi oranda uygun olduğunu jinekoloğun ve dermatoloğunla konuş.
Lazer epilasyon işe yarar mı?+
Bazı kadınlarda kıl köklerinin azalmasıyla birlikte pütürlerin hafiflediği bildirilmiştir. Ancak kızarık ve tahriş olmuş ciltte işlem yapılmamalı; uygunluğuna dermatoloğun karar vermelidir.
Beslenmenin etkisi var mı?+
Keratozis pilarisi doğrudan tetikleyen belirli bir besin gösterilmemiştir. Yeterli su, dengeli yağ asitleri ve lifli, prebiyotikten zengin bir beslenme genel cilt sağlığını ve bağırsak-cilt eksenini destekler.
Yüzümde de olabilir mi?+
Evet, özellikle çocukluk ve ergenlikte yanaklarda kırmızı zeminde ince pütürler şeklinde görülebilir. Yüz cildi daha hassas olduğu için burada daha düşük oranlı ürünler ve dermatolog önerisi tercih edilmelidir.
Kollardaki sivilce gibi kabarcıklar neden olur?+
Kolların arka yüzündeki küçük, sert ve pütürlü kabarcıkların en sık nedeni keratozis pilaristir: keratin, kıl kökünün ağzında küçük bir tıkaç oluşturur. Ailede benzer pütürler varsa, cildin kuruysa ve kışın artıyorsa bu olasılık güçlenir. Kaşıntılı, irinli ya da ağrılı kabarcıklarda folikülit gibi başka nedenler için dermatoloğa görün.
Keratosis pilaris için hangi krem iyi gelir?+
En sık önerilenler üre, laktik asit veya salisilik asit içeren keratin yumuşatıcı kremlerdir; her gün kullanıldığında pütürleri yumuşatırlar. Kremi duştan sonra hafif nemli cilde sür, kızarıklık varsa düşük oranla başla. İnatçı durumlarda dermatoloğun retinoid içeren kremler önerebilir.
Tavuk derisi hastalığı bulaşıcı mı?+
Hayır. Keratozis pilaris bir enfeksiyon değildir; dokunmakla, havlu ya da kıyafet paylaşımıyla geçmez. Kalıtsal bir cilt eğilimidir ve temizlik alışkanlıklarıyla ilgisi yoktur.
Keratosis pilaris kaşıntı yapar mı?+
Genellikle kaşıntısızdır; ancak cilt çok kuruysa, özellikle kış aylarında hafif kaşıntı olabilir. Ilık duş ve düzenli nemlendirme kaşıntıyı çoğu zaman azaltır. Kaşıntı belirginse ya da kızarıklık yayılıyorsa eşlik eden bir egzama (atopik dermatit) açısından dermatoloğa görün.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 1.Natural history of keratosis pilaris.
Poskitt L, Wilkinson JD · Br J Dermatol · 1994 · doi:10.1111/j.1365-2133.1994.tb03406.x
49 hastalık izlemde %80'inde mevsimsel değişim görüldü; en sık tutulan bölge %92 ile kollardı ve ortalama iyileşme yaşı 16'ydı.
- 2.Keratosis Pilaris and its Subtypes: Associations, New Molecular and Pharmacologic Etiologies, and Therapeutic Options.
Wang JF, Orlow SJ · Am J Clin Dermatol · 2018 · doi:10.1007/s40257-018-0368-3
Keratozis pilarisi kıl-yağ bezi biriminin birincil bozukluğu olarak tanımlayan derleme; topikal, sistemik ve lazer tedavilerini değerlendirdi.
- 3.Keratosis pilaris revisited: is it more than just a follicular keratosis?
Thomas M, Khopkar US · Int J Trichology · 2012 · doi:10.4103/0974-7753.111215
Keratozis pilarisin kıl kökü ve kıl yapısıyla ilişkisini yeniden ele alan inceleme.
- 4.Filaggrin haploinsufficiency is highly penetrant and is associated with increased severity of eczema: further delineation of the skin phenotype in a prospective epidemiological study of 792 school children.
Brown SJ, Relton CL, Liao H, Zhao Y, et al. · Br J Dermatol · 2009 · doi:10.1111/j.1365-2133.2009.09339.x
792 çocukta filagrin geni değişikliklerinin keratozis pilaris, kuru cilt ve egzama gibi bulgularla güçlü biçimde ilişkili olduğu gösterildi.
- 5.Natural skin surface pH is on average below 5, which is beneficial for its resident flora.
Lambers H, Piessens S, Bloem A, Pronk H, Finkel P · Int J Cosmet Sci · 2006 · doi:10.1111/j.1467-2494.2006.00344.x
Doğal cilt yüzeyi pH'ının ortalama 5'in altında olduğu ve bu asidik ortamın cildin yerleşik florası için yararlı olduğu bildirildi.
- 6.The human skin microbiome.
Byrd AL, Belkaid Y, Segre JA · Nat Rev Microbiol · 2018 · doi:10.1038/nrmicro.2017.157
Cilt mikrobiyomunun bölgeye göre değiştiğini ve bariyer ile bağışıklık sistemi arasındaki iletişimde rol oynadığını özetleyen temel derleme.
- 7.Impact of prebiotics and probiotics on skin health.
Al-Ghazzewi FH, Tester RF · Benef Microbes · 2014 · doi:10.3920/BM2013.0040
Prebiyotiklerin cildin yararlı florasının aktivitesini seçici olarak artırabileceği, probiyotiklerin ise doğal savunma bariyerini destekleyebileceği tartışıldı.
- 8.Oral and Topical Probiotics and Postbiotics in Skincare and Dermatological Therapy: A Concise Review.
De Almeida CV, Antiga E, Lulli M · Microorganisms · 2023 · doi:10.3390/microorganisms11061420
Bazı probiyotiklerin ve metabolitlerinin cilt bariyer fonksiyonunu iyileştirme ve iltihabı azaltma potansiyeli taşıdığı derlendi.
