Tanım
Atopik dermatit nedir?
Atopik dermatit (halk arasında egzama), tekrarlayan kaşıntılı ve kızarık egzama alanlarıyla seyreden kronik, iltihaplı bir cilt hastalığıdır. Sıklıkla çocuklukta başlar, ancak her yaşta görülebilir ve yetişkinlikte ilk kez ortaya çıkabilir. Hastalık 'alevlenme' ve 'sakin dönem' arasında gidip gelir. En belirleyici özelliği yoğun kaşıntıdır: kaşımak cildi daha da bozar, bozulan cilt daha çok kaşınır.
Hastalığın merkezinde üç öğe vardır: genetik yatkınlık, bozulmuş cilt bariyeri ve aşırı tepki veren bağışıklık sistemi. Bazı kişilerde cildin koruyucu katmanını oluşturan filagrin adlı proteinin geninde değişiklikler bulunur; bu da cildin nem tutma ve koruma yeteneğini azaltır. Bariyeri zayıf olan ciltten su kolayca kaçar, alerjenler ve tahriş edici maddeler kolayca içeri girer ve bağışıklık sistemi iltihapla yanıt verir.
Alevlenme dönemlerinde ciltte stafilokok bakterisi (Staphylococcus aureus) de öne geçer ve lekeleri enfeksiyona yatkın hâle getirebilir. Egzamanın bugün kesin bir tedavisi yoktur; ancak her gün nemlendirmek, tetikleyicilerden kaçınmak, alevlenmede dermatoloğun önerdiği kremleri doğru kullanmak ve gerektiğinde hedefe yönelik yeni tedavilerle hastalığı kontrol altında tutmak mümkündür.
Kendini gözle
Nasıl anlarsın?
- ✓Özellikle geceleri artan yoğun kaşıntı
- ✓Genel olarak kuru, pürüzlü ve gergin cilt
- ✓Kırmızı, iltihaplı, bazen sulanan ve kabuklanan lekeler
- ✓Yetişkinlerde sık görülen yerler: dirsek ve diz içleri, boyun, el, göz kapakları ve yüz
- ✓Uzun süre kaşınan bölgelerde kalınlaşmış, derin çizgili deri
- ✓Kaşımaya bağlı çizikler ve küçük yaralar
- ✓Koyu tenli kişilerde kırmızı yerine kahverengi, mor ya da gri görünen lekeler
- ✓İyileşen alanlarda açık ya da koyu renk değişiklikleri
- ✓Uyku bozukluğu ve buna bağlı yorgunluk
Neden olur
Başlıca nedenler
01
Genetik yatkınlık
Ailede egzama, astım ya da saman nezlesi öyküsü olan kişilerde atopik dermatit daha sık görülür. Filagrin gen değişiklikleri en iyi bilinen genetik etkendir.
02
Bariyer bozukluğu
Cildin lipit ve protein yapısındaki eksiklikler su kaybını artırır ve dış etkenlere karşı korumayı azaltır.
03
Bağışıklık sisteminin aşırı tepkisi
Atopik dermatitte ağırlıklı olarak 'tip 2' denen bağışıklık yolu aşırı çalışır; ancak başka bağışıklık yollarının da rol oynadığına dair kanıtlar artıyor.
04
Deri bakterilerindeki değişim
Alevlenmelerde ciltte stafilokok bakterisinin öne geçmesi iltihabı besleyebilir ve enfeksiyon riskini artırabilir.
05
Çevresel ve yaşam tarzı etkenleri
Kuru iklim, sert su, sık yıkanma, kirli hava ve stres gibi etkenler hastalığın ortaya çıkmasında ve alevlenmesinde rol oynar.
Günlük hayatta
Alevlendiren tetikleyiciler
Tıbbi yaklaşım
Tedavi seçenekleri
01
Düzenli nemlendirme (emolyentler)
Atopik dermatit tedavisinin temeli, sakin dönemlerde bile her gün bolca nemlendirici kullanmaktır. Güncel kılavuzlar nemlendiricileri tüm tedavi basamaklarında önerir.
02
Topikal kortikosteroidler
Alevlenme dönemlerinde iltihabı ve kaşıntıyı hızla azaltmak için kullanılan temel ilaçlardır. Güçleri farklıdır; hangi bölgeye, hangi güçte ve ne kadar süreyle kullanılacağını dermatoloğun belirler. Doğru kullanıldıklarında güvenlidirler.
03
Topikal kalsinörin inhibitörleri
Kortizon içermeyen bu kremler, özellikle yüz, göz kapakları ve kıvrım bölgeleri gibi hassas alanlarda ve uzun süreli kontrolde dermatoloğunuzun değerlendirmesiyle kullanılır.
04
Yeni topikal seçenekler
Güncel kılavuz, yetişkinlerde topikal JAK inhibitörleri ve PDE-4 inhibitörleri gibi yeni kremleri de seçenekler arasında değerlendirir. Bu seçeneklerin sana uygun olup olmadığına dermatoloğun karar verir.
05
Işık tedavisi ve sistemik tedaviler
Kremlerle kontrol edilemeyen orta ve şiddetli atopik dermatitte dar bant UVB ışık tedavisi, bağışıklığı düzenleyen ilaçlar ve hedefe yönelik biyolojik tedaviler dermatolog takibinde kullanılabilir.
06
Enfeksiyon yönetimi
Lekeler sulanıyor, sarı kabuk bağlıyor ya da ağrılı hâle geliyorsa enfeksiyon gelişmiş olabilir. Bu durumda dermatoloğun uygun antimikrobiyal tedaviyi planlar.
Biliyor muydun? · Atopik dermatit
15. · Atopik dermatit, ölümcül olmayan tüm hastalıklar arasında yaşam kalitesine etkide 15. sırada ve deri hastalıkları arasında en yüksek yüke sahip olan hastalıktır.
Adım adım
Atopik dermatit için bakım rutini
- 1
Gerekirse yalnızca su
Sabahları cildin temizse ılık suyla durulamak yeterlidir. Temizleyici gerekiyorsa sabunsuz, parfümsüz ve krem kıvamında olanı tercih et.
- 2
Tedavi kremi
Alevlenme varsa dermatoloğunun önerdiği kremi yalnızca etkilenen bölgeye, önerilen sıklıkta uygula.
- 3
Bol nemlendirici
Yüze ve vücuda parfümsüz, seramid ve prebiyotik içeren bir nemlendiriciyi cömertçe sür. Kuru bölgelerde gün içinde tekrarla.
- 4
Güneş koruyucu
Hassas ciltler için üretilmiş, parfümsüz, mineral filtreli bir güneş koruyucu kullan.
- 5
Doğru giysi
Cildine temas eden giysilerde pamuklu ve yumuşak kumaşları tercih et; yünü doğrudan cilde temas ettirme.
Rutininde kullanabileceğin bakım
EcoProbiotic bakım serisi ↗
Dikkat
Neden kaçın, ne zaman doktora git?
Bunlardan kaçın
- ✕Sabun, köpüklü duş jeli ve parfümlü ürünler
- ✕Uzun, sıcak duş ve banyolar
- ✕Kese, lif ve granüllü peelingler
- ✕Kaşımak; bunun yerine soğuk kompres uygulamak ya da bastırmak
- ✕Yün ve sentetik kumaşların doğrudan cilde teması
- ✕Kortizonlu kremleri kendi başına, uzun süre ya da tam tersine korkup hiç kullanmamak
- ✕Doktor önerisi olmadan sıkı diyetlere girmek
- ✕Sakin dönemde nemlendiriciyi bırakmak
Dermatoloğa başvur
- →Kaşıntı uykunu ve günlük yaşamını bozuyorsa
- →Lekeler sulanıyor, sarı kabuk bağlıyor, ağrılı ya da ateşli bir tablo oluşuyorsa
- →Ciltte içi sıvı dolu, ağrılı küçük kabarcıklar çıkıyorsa (acil değerlendirme gerekir)
- →Nemlendirici ve önerilen kremlerle iki haftada düzelme olmuyorsa
- →Egzama yüzde, göz kapaklarında ya da genital bölgede yerleştiyse
- →Gebelik sırasında alevlenme yaşıyorsan
Doğru bilinen yanlışlar
Efsane mi, gerçek mi?
Efsane
Atopik dermatit bir besin alerjisidir; doğru yiyeceği kesersen geçer.
Gerçek
Besin alerjisi bazı kişilerde atopik dermatite eşlik edebilir ama hastalığın nedeni değildir. Doktor değerlendirmesi olmadan yapılan kısıtlayıcı diyetler fayda yerine zarar verebilir.
Efsane
Kortizonlu kremler cildi inceltir, hiç kullanılmamalı.
Gerçek
Dermatoloğun önerdiği güçte, bölgede ve sürede kullanıldığında topikal kortikosteroidler güvenli ve etkilidir. Yan etkiler genellikle kontrolsüz ve uzun süreli kullanımla ilişkilidir.
Efsane
Egzama bulaşıcıdır.
Gerçek
Atopik dermatit bulaşıcı değildir. Ancak lekeler enfekte olursa bu enfeksiyon tedavi edilmelidir.
Sık arananlar
Atopik dermatit hakkında en çok sorulanlar
Merak edilenler
Sık sorulan sorular
Yetişkinlikte ilk kez atopik dermatit olabilir mi?+
Evet. Atopik dermatit çoğunlukla çocuklukta başlasa da yetişkinlikte ilk kez ortaya çıkabilir. Küresel veriler, hastalığın orta yaş ve sonrasında ikinci bir sıklık artışı gösterdiğini ortaya koyuyor.
Hangi nemlendiriciyi seçmeliyim?+
Parfümsüz, boya içermeyen, seramid, gliserin gibi nem tutucular ve bariyeri destekleyen lipitler içeren formüller iyi bir başlangıçtır. Çok kuru bölgelerde krem ya da merhem kıvamı losyondan daha etkilidir.
Probiyotik takviyesi kullanmalı mıyım?+
Araştırmaların sonuçları karışık: bazı çalışmalarda hastalık şiddetinde hafif azalma gözlenirken, kapsamlı Cochrane derlemesi hastaların bildirdiği belirtilerde anlamlı fark bulmamıştır. Takviye düşünüyorsan önce doktorunla konuş.
Bebeğimde egzamayı önlemek için ne yapabilirim?+
Yüksek riskli yenidoğanlarda yapılan bir çalışmada doğumdan itibaren her gün tüm vücuda nemlendirici uygulanması, 6. ayda atopik dermatit sıklığında %50 göreceli azalma ile ilişkili bulunmuştur. Araştırmacılar bu sonucun daha büyük çalışmalarla doğrulanması gerektiğini belirtmiştir; bebeğin için çocuk doktoruna danış.
Stres egzamamı gerçekten etkiler mi?+
Evet, stres kaşıntıyı ve alevlenmeleri artırabilir; kaşıntı da uykuyu ve ruh hâlini bozarak stresi artırır. Stres yönetimi tedavinin önemli bir parçasıdır.
Egzama bulaşıcı mı?+
Hayır, egzama (atopik dermatit) bulaşıcı değildir; temasla ya da ortak eşya kullanımıyla başkasına geçmez. Yalnızca lekeler sulanır, sarı kabuk bağlar ya da ağrılı hâle gelirse gelişen enfeksiyonun tedavi edilmesi gerekir.
Egzama kaşıntısı için ne iyi gelir?+
Kaşıntılı bölgeye soğuk ve nemli kompres uygulamak, kaşımak yerine bastırmak, nemlendiriciyi gün içinde sık sık yenilemek ve tırnakları kısa tutmak rahatlatır. Kaşıntı uykunu bozuyorsa dermatoloğun alevlenmeyi hızla yatıştıracak bir tedavi planlayabilir.
Egzama kremi olarak ne kullanılır?+
Temel 'krem' her gün bolca sürülen parfümsüz nemlendiricidir. Alevlenmelerde dermatoloğun kortizonlu kremler ya da kortizon içermeyen kalsinörin inhibitörleri gibi ilaçlı kremler önerebilir; bunların gücünü, bölgesini ve süresini kendi başına seçmemek önemlidir.
Eldeki egzama nasıl geçer?+
El egzamasında sık el yıkama, deterjanlar ve dezenfektanlar en büyük tetikleyicilerdir. Elleri ılık suyla ve sabunsuz bir temizleyiciyle yıkamak, her yıkamadan sonra nemlendirici sürmek ve bulaşık ya da temizlik sırasında eldiven kullanmak işe yarar; birkaç haftada düzelmiyorsa dermatoloğa görün.
Bilimsel dayanak
Kaynaklar
- 1.Atopic dermatitis
Langan SM, Irvine AD, Weidinger S · The Lancet · 2020 · doi:10.1016/S0140-6736(20)31286-1
Atopik dermatitin genetik yatkınlık, epidermal işlev bozukluğu ve T hücresi kaynaklı iltihabın birleşimi olduğunu ve deri hastalıklarından kaynaklanan küresel yükün başında geldiğini özetledi.
- 2.The global burden of atopic dermatitis: lessons from the Global Burden of Disease Study 1990-2017
Laughter MR, Maymone MBC, Mashayekhi S, ve ark. · British Journal of Dermatology · 2021 · doi:10.1111/bjd.19580
Atopik dermatitin ölümcül olmayan hastalıklar arasında 15. sırada olduğunu, deri hastalıkları içinde en yüksek yüke sahip olduğunu ve erken çocuklukla orta yaşta iki ayrı sıklık zirvesi gösterdiğini bildirdi.
- 3.Common loss-of-function variants of the epidermal barrier protein filaggrin are a major predisposing factor for atopic dermatitis
Palmer CNA, Irvine AD, Terron-Kwiatkowski A, ve ark. · Nature Genetics · 2006 · doi:10.1038/ng1767
Bariyer proteini filagrinin işlevini bozan iki gen değişikliğinin atopik dermatit için çok güçlü yatkınlık etkeni olduğunu ve Avrupa kökenli kişilerin yaklaşık %9'unda bulunduğunu gösterdi.
- 4.Temporal shifts in the skin microbiome associated with disease flares and treatment in children with atopic dermatitis
Kong HH, Oh J, Deming C, ve ark. · Genome Research · 2012 · doi:10.1101/gr.131029.111
Alevlenmelerde stafilokok oranının arttığını ve hastalık şiddetiyle ilişkili olduğunu, tedaviyle birlikte deri bakteri çeşitliliğinin yeniden arttığını gösterdi.
- 5.Antimicrobials from human skin commensal bacteria protect against Staphylococcus aureus and are deficient in atopic dermatitis
Nakatsuji T, Chen TH, Narala S, ve ark. · Science Translational Medicine · 2017 · doi:10.1126/scitranslmed.aah4680
Sağlıklı ciltteki yararlı bakterilerin stafilokoku seçici olarak baskılayan maddeler ürettiğini, bu bakterilerin atopik dermatitte az bulunduğunu ve yeniden uygulanmalarının stafilokok yükünü azalttığını gösterdi.
- 6.Guidelines of care for the management of atopic dermatitis in adults with topical therapies
Sidbury R, Alikhan A, Bercovitch L, ve ark. · Journal of the American Academy of Dermatology · 2023 · doi:10.1016/j.jaad.2022.12.029
Yetişkin atopik dermatitinde nemlendiriciler, topikal kortikosteroidler, kalsinörin inhibitörleri, JAK ve PDE-4 inhibitörleri için kanıta dayalı öneriler sundu.
- 7.Emollient enhancement of the skin barrier from birth offers effective atopic dermatitis prevention
Simpson EL, Chalmers JR, Hanifin JM, ve ark. · Journal of Allergy and Clinical Immunology · 2014 · doi:10.1016/j.jaci.2014.08.005
Yüksek riskli 124 yenidoğanda doğumdan itibaren günlük nemlendirici uygulamasının 6. ayda atopik dermatit sıklığında %50 göreceli azalma ile ilişkili olduğunu bildirdi.
- 8.Effects of probiotics for the treatment of atopic dermatitis: a meta-analysis of randomized controlled trials
Kim SO, Ah YM, Yu YM, ve ark. · Annals of Allergy, Asthma & Immunology · 2014 · doi:10.1016/j.anai.2014.05.021
25 randomize çalışmada probiyotiklerin çocuk ve yetişkinlerde hastalık şiddeti skorunda azalma ile ilişkili olduğunu, bebeklerde ise fayda göstermediğini buldu.
- 9.Probiotics for treating eczema
Makrgeorgou A, Leonardi-Bee J, Bath-Hextall FJ, ve ark. · Cochrane Database of Systematic Reviews · 2018 · doi:10.1002/14651858.CD006135.pub3
39 çalışmayı değerlendirerek mevcut ağızdan probiyotiklerin hastaların bildirdiği egzama belirtilerinde muhtemelen çok az ya da hiç fark yaratmadığı sonucuna vardı.
- 10.Atopic eczema
NHS · NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi) · 2024
Atopik egzamanın belirtilerini, tetikleyicilerini, nemlendirici kullanımını ve ne zaman doktora başvurulması gerektiğini hasta için anlaşılır biçimde özetler.
